Görünmez Jüri: “Elâlem Ne Der”in Sessiz Mahkemesi
Hayat kararlarını kafandaki bir izleyici kitlesine mi veriyorsun? O jüri çoktan dağıldı; sen hâlâ boş bir salona oynuyorsun.
“Şartlar otursun.” “Kafa huzuru her şeyden önemli.” “Benim planım daha büyük.” Bu cümleleri kime söylüyoruz? Telefondaki dost sordu, cevabı aldı, kendi hayatına döndü. Sofradakiler başını salladı, çatalını aldı. Asıl muhatap onlar değil. Bu hikâyelerin çoğunu gerçek bir izleyiciye değil, kafamızın içindeki bir izleyiciye anlatıyoruz.
Görünmez bir jüri var: seni uğurlayanlar, “hani gidecektin” diyenler, gıpta edenler ve en tepede, balkonda oturan o isimsiz kalabalık: elâlem. Bugün bu jüri bir de ekrana taşındı; beğeni sayısı, yorum, görülme oranı o hayali salona birer sandalye daha ekledi.
İki acı gerçek
Birincisi: o jüri seninle neredeyse hiç ilgilenmiyor. Herkes kendi sahnesinde, kendi ışığının altında, kendi jürisine oynuyor. Sen sahnede, her hareketin izleniyor sanıyorsun; oysa salon neredeyse boş. Bu acı gelebilir ama aslında muazzam bir özgürlüktür: madem kimse o kadar bakmıyor, o kadar kusursuz bir vitrin kurmana da gerek yok.
İkincisi: jürinin onayını alsan bile kazanamayacaksın. Bin kişi “doğru yaptın” dese, içindeki ses “ama ya yapmadıysam?” diye sormaya devam eder. Dışarıdan gelen onay, içeriden gelen şüpheyi hiçbir zaman tam kapatmaz. İnsan bu yüzden daha çok alkış arar ve hiçbiri yetmez; çünkü yanlış kuyudan su taşıyordur.
Salonu boşaltmak
Psikolojide buna benzer bir kavram var: hayali seyirci. Zihnimiz, sosyal bir tür olarak, sürekli “nasıl görünüyorum” sorusunu çalıştırır. Sorun bu sorunun varlığı değil; hayatın direksiyonuna geçmesidir. Karar jüriye verildiğinde sen olduğun yerde kalırsın, çünkü onları memnun etmek bitmez bir iştir.
Deneyebileceğin basit bir egzersiz: bir kararını önce “elâlem ne der” filtresiyle anlat; sonra o filtreyi çıkar, sadece kendine anlat. İki anlatı arasındaki fark, jürinin senden çaldığı şeydir. Ve şunu bil: “Ben kimseye bir şey kanıtlamıyorum” cümlesini ne kadar yüksek sesle kuruyorsan, jüri o kadar kalabalık demektir. Gerçekten umursamayan, umursamadığını ilan etme ihtiyacı duymaz.
Jüriyi salondan çıkarıp tek bir koltuğa, kendi koltuğuna döndüğün an oyun biter, hayat başlar. Bundan sonra anlatacağın tek hikâye, kendine anlattığın hikâyedir. Ve o hikâye süslü olmak zorunda değil; sadece gerçek olmak zorunda.
Bu yazı, “Ne Orada Ne Burada — Bir Dönüşüm Rehberi” kitabının kavramlarından doğdu. Devamı ve çalışma ödevleri kitapta; birlikte yürümek istersen program seni bekliyor.